DRIELUIK OVER DE LEGENDARISCHE PIET LEEGWATER

SportjournalistIgor Wijnker werkt aan zijn voorlopige magnum opus: een biografieover topcoach Ton Boot. ‘En route’ kruiste zijn weg met die van PietLeegwater, de voormalig scheidsrechter. In het nieuwe tijdschriftAchilles (Sportverhalen van toen en nu) verscheen zijn verhaal overde – zonder twijfel – beste basketbalarbiter die Nederland ooitgekend heeft. Powerforward.nl mag van Achilles én de schrijvereen drieluik plaatsen over Leegwater en, niet te vergeten, zijn zoonRené. Dit is het eerste deel.

DOORIGOR WIJNKER

CafetariaPaauwe, Amsterdam Geuzenveld-Slotermeer. In het bargedeelte isnauwelijks daglicht en uit de boxen klinkt Guus Meeuwis, hier nogmuzikaal begeleid door zijn band Vagant. Twee ongeschoren mannen doenmee als achtergrondzangers: staand voor een gokkast, fles bier in dehand. Hun stemmen zijn schor en onvast. Tussen hen in zit op eenbarkruk een vrouw die vaak en hard lacht. Ze heeft geen aanstekelijkelach.

Inde serre, die tegen de voorpui is gebouwd, ruikt het minder naarverschaald bier. Een gedistingeerde man komt binnen. Colbertjasje,gevouwen broek, gepoetste schoenen. Het is Nederlands bestebasketbalscheidsrechter ooit en in de jaren zeventig zonder twijfel’s werelds beste.

Ondankszijn 76 jaar straalt Piet Leegwater nog een natuurlijke autoriteituit. Het is niet moeilijk voor te stellen dat hij dineerde metsportbonzen en regeringsleiders en in het veld belangrijkewedstrijden leidde. Dat laatste beeld is misschien ook gekleurd doorde foto’s en films uit de jaren zestig en zeventig waaropscheidsrechter Leegwater meestal lachend is te zien en met eenachteloos handgebaar een briesende mastodont wegwuift. Of zoals dejonge verslaggever en ex-basketballer Mart Smeets destijds schreef:‘Hij kent de sport, hij onderkent situaties direct. Hij blijftrustig, mist geen moment in het veld, als speler kun je tegen hempraten en hij antwoordt in dezelfde taal.’

Derijzige ex-scheidsrechter wordt gevolgd door zijn 45-jarige zoon, diezeker een kop kleiner is. René, in een spencer entrainingsbroek, heeft een schokkerige tred en toegeknepen ogen. Eenguitige blik. René floot op jonge leeftijd ook al op hethoogste niveau en had volgens kenners net zoveel talent als zijnvader. Samen bezoeken ze in de Sporthallen Zuid de meestethuiswedstrijden van de club die eind jaren negentig bekend werd alsde Amsterdam Astronauts, maar tegenwoordig MyGuide heet. Vader enzoon gaan dan steevast op een van de bovenste rijen zitten aan delange zijde, vlakbij de oud-internationals. “Traplopen gaat ookmoeilijk,” zegt de vader. “Voor mij en hij is epilepsiepatiënt.”

Behalvewanneer Ton Boot op bezoek is. “In de rust loop ik naar beneden,”zegt René, “en geef ik Ton een hand.” Hij lacht, groetvluchtig en gaat direct weer naar buiten. Vader negeert hem en begintte vertellen. “Ik begeleid incidenteel nog scheidsrechters. MichielZegwaard, ken je die? Dat is een jongen die ik groot gemaakt heb. Ja,mijn zoon heeft ook op het hoogste niveau gefloten, maar helaas…”

PietLeegwater is een monument in het Nederlandse basketbal. Een van dezeer weinigen die ook over de grens lof oogstte. En de enigeNederlander die is vereeuwigd in de Hall of Fame in Springfield,Massachusetts. In een vitrine op de tweede etage hangt een grijstruitje dat zijn vrouw Truus bij de C&A had gekocht en dat hij opvrijdagavond 2 augustus 1976 in Montréal droeg. Het bronzenbordje meldt: ‘Referee Leegwater Holland, ref. final game ‘76’.

Vooreen boek over Ton Boot kun je onmogelijk om Piet Leegwater heen. Toende afspraak een week eerder telefonisch werd beklonken, verteldeLeegwater dat hij juist bezig was met een inventarisatie van zijneigen carrière die ruim drie decennia omspant. “Ik heb allesbewaard. Ik ben in ruim 280 hallen geweest, over de hele wereld. Maardat is nog niet alles. Ik heb een heleboel informatie en ik loop numet een plannetje rond. Bij elke plaats waar ik geweest ben heb ikwel een verhaal. Maar goed, we zien wel. Ton Boot ken ik sinds hijjunior was. Ken hem nu 54 jaar. Ik was trainer-coach van hetAmsterdamse jeugdteam waar hij in speelde en…”

Zijnzoon René komt weer binnen, zichtbaar aangedaan en fluistert“Heel eventjes, twee tellen.” Vaderkijkt verstoord, ziet de bebloede hand van zijn zoon en zucht: “Watis er nóu weer gebeurd?” Renéwilde geld bij de bank halen, maar die was dicht en de pinautomaatdeed het niet en toen heeft hij zijn hand gestoten. “Er ligt bloeddaar,” zegt René, “maar het is niet zo erg.”

Zevenjaar geleden was het wel erg. Wat begon met een bloedvergiftiging inzijn hand culmineerde in razend tempo in een reeks vanlevensbedreigende trauma’s en zoals vader Piet later uitdrukt‘daarbovenop kreeg hij een epileptische aanval.’ Zijn nierenvielen uit en René kreeg trombose in zijn hart, in tweekamers. Een stolsel van een centimeter in de ene en een van 12millimeter in de andere kamer. De artsen waren zeer verbaasd; normaalgesproken is dat fataal. Drie weken hebben ze hem op de hartafdelingin coma gehouden.

PietLeegwater geeft zijn zoon een biljet van vijftig euro en gaatzuchtend zitten. “Hij betaalt het wel terug, maar dan gaat iestaatsloten kopen. Voor die hoofdprijs van 20 miljoen.” Vaderkan zijn ergernis met moeite onderdrukken: “Hij woont weer bij mijin huis. Het is een beetje verkeerd met hem gegaan. Mijn vrouw ligtook ernstig ziek thuis. Maar goed, waar was ik gebleven…”

Inde beginjaren van het moderne basketbal, toen de puber Boot al eenuitblinker was en de begintwintiger Leegwater zich al had toegelegdop het fluiten. “Het was noodgedwongen omdat ieder team eenscheidsrechter moest leveren en ik had er aardigheid in en ik was ookniet zo’n goede speler.”

Opsommige avonden floot hij vier duels op rij en binnen drie maandenhad Leegwater al honderd wedstrijden geleid. En mocht hij als tienerop een toernooi al invallen op het hoogste niveau. Dat ginguitstekend. “Zenuwen? Ik?!” reageert Leegwater bijna geagiteerd,alsof hem is gevraagd of hij het niet enorm spannend vond om een pakmelk te openen. “Nee hoor, ik heb maar één keerzenuwen gehad in 1976, maar dat was om andere redenen. Ik ben wat datbetreft heel nuchter: geen gelul, spelen met die handel. Zo floot ikdus ook. Laten spelen.”

Bovenstaandfragment is uit Achilles 3. Sportverhalen van toen en nu. Redactie:Ad van Liempt & Jan Luitzen. L.J. Veen, 164 pagina’s, €12,50, ISBN 978-90-204-0943-7. Met behalve het relaas van PietLeegwater onder meer verhalen over de kidnap van F1-coureurJuan-Manuel Fangio op Cuba in 1958, het niet-erkende werelduurrecordvan wielrenner Jan van Hout, het ontstaan van de fitnesscultuur en portretten van oud-Ajacied Horst Blankenburg, Tommie Smith, de Amerikaanse superatleet die beroemd werd door bij deOlympische prijsuitreiking van 1968 een zwart gehandschoende vuistomhoog te steken, en anderen.

©2008 Achilles. Sportverhalen van toen en nu & powerforward.nlonline basketbalmagazine
©Foto’s: archief Igor Wijnker
©Fotomontages: Ageeth Huizinga